خواجه نصير الدين الطوسي ( كوشش مصطفى بروجردى )

566

بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى )

( يعنى نتيجه ) منصرف به مقدمات زياد و متكثر شود . همچنين مقاومت باعث مىشود تا مقدمهء فاسد ، به مقدمات صحيح ديگر تبديل شود . گرچه صناعت جدل ، براى اكتساب قياس‌ها ، مناقضات ، معارضات ، معلومات و آگاهى از صحت و فساد سؤال‌ها ، مفيد است ، اما مجيب نبايد هر وضعى را حفظ نموده و آن را يارى كند و سائل نيز نبايد هر وضعى را نابود كند ، بلكه مجيب بايد وضع مشهور و صادق را يارى نموده و سائل بايد ضد آن را ابطال كند ، اگر در مقابل كسى كه دشمنى ورزيده و انكار مىكند ، مىتوان از راه دشمنى و انكار وارد شد . اهل جدل بايد از كسانى كه مشهورات را مسلّم نداشته و يا به خاطر غلبه و برترى به مجادله مىپردازند و به دروغ اظهار علم نموده ، دورى جويند تا طبع ايشان به مجاورت اين گروه تباه نشود . اين بود مهم‌ترين قوانين علم جدل . اگر كسى داراى طبعى نكو باشد در صورتى كه همين مقدار تمرين كند در صناعت جدل كامل مىشود و اگر بليد باشد از ده‌ها برابر اين مباحث سودى نمىبرد .